Pinguïns op Robbeneiland: de kolonie en de andere dieren op het eiland

Zwartvoetpinguïns op Robbeneiland

De pinguïns op Robbeneiland zijn zwartvoetpinguïns, ook wel Afrikaanse pinguïns genoemd, en ze broeden hier: het is een broedkolonie, geen groep vogels op doorreis. De kolonie heeft zich in de jaren tachtig opnieuw gevestigd; meestal wordt 1983 als jaartal genoemd.

Nieuwkomers zijn het niet. Toen Jan van Riebeeck in 1652 aan de Kaap aankwam, zaten er op het eiland volop robben, schildpadden en pinguïns, schrijft South African History Online, en de Hollanders joegen op alle drie om langsvarende schepen te bevoorraden. De kolonie die de eerste kolonisten aantroffen, heeft dat niet overleefd: de pinguïns van nu zijn later teruggekomen.

Op een eiland dat iedereen kent om zijn gevangenis zijn de pinguïns een van de verrassingen van het bezoek. Waar politieke gevangenen jarenlang kalk hakten, broedt nu een soort die de internationale natuurbeschermingsorganisatie IUCN als ernstig bedreigd aanmerkt.

De Penguin Boardwalk

Het museum heeft een beschermd gebied ingericht bij Murray's Bay Harbour, waar de boot aanmeert: op onze kaart ligt het hemelsbreed zo'n 500 m ten noorden van de kade. Volgens het museum zie je de pinguïns er hun dagelijkse gang gaan onder een houten brug met hellingpad, dus je kijkt van bovenaf en loopt niet tussen ze door. Het Robben Island Museum noemt de Penguin Boardwalk op zijn website bij de plekken op het eiland.

Eerlijk is eerlijk: het museum noemt de vlonder niet bij de stops van de gewone busrit, die langs de begraafplaats van de leprapatiënten gaat, de groeves, het huis van Robert Sobukwe, de bunkers uit de oorlog en de gevangenis. Veel bezoekers zien pinguïns, maar we kunnen je niet beloven dat jouw bus daar stopt. Meer daarover in de tips aan het eind.

Een kolonie die snel krimpt

De cijfers zijn zorgwekkend. Volgens Earthwatch telde de kolonie op Robbeneiland in 2004 meer dan 8.000 broedparen en zijn er nu ongeveer 900 over: van elke negen paren is er ruwweg één gebleven.

Wikipedia noemt een piek van zo'n 16.000 vogels in 2004 en ongeveer 3.000 in 2015. Het museum publiceert geen eigen telling, dus zie deze getallen als schattingen, niet als een exacte telling.

De achteruitgang speelt niet alleen hier. In oktober 2024 zette de International Union for Conservation of Nature (IUCN) de zwartvoetpinguïn op de lijst als ernstig bedreigd, één stap voor uitgestorven in het wild, zo meldde de Zuid-Afrikaanse pers. Voedsel staat centraal in het debat: de sardines en ansjovis waarop de pinguïns jagen, zijn ook het doelwit van de commerciële visserij.

In maart 2025 verbood een Zuid-Afrikaanse rechter de commerciële visserij op sardines en ansjovis rond zes pinguïnkolonies, waaronder Robbeneiland, volgens de krant IOL.

Waar de pinguïns broeden, en waarom de bus langzaam rijdt

De beste officiële beschrijving van hoe de kolonie op het eiland leeft, staat in een rapport van de monitoringmissie van UNESCO uit 2004, met deskundigen van IUCN, ICOMOS en ICCROM. Het is ruim twintig jaar oud en iets recenters van het museum hebben we niet gevonden, maar het verklaart veel van wat je vanuit de bus ziet.

Nesten in het struikgewas

Veel pinguïns op Robbeneiland broeden niet op open stranden. Het rapport trof hun nesten aan in het struikgewas van uitheemse planten, rooikrans (een acacia) en spider gum (een eucalyptus), die zich na eeuwen van aanplant over het eiland hebben verspreid. Die beschutting heeft een keerzijde: hetzelfde struikgewas vat snel vlam, en een brand in het broedseizoen zou de nesten treffen. Het museum experimenteerde toen ook met kunstmatige nestkasten voor de pinguïns.

Pinguïns op de weg

Toen de kolonie groeide, begonnen de vogels de wegen van het eiland over te steken, op weg tussen zee en nest. Volgens het rapport werden er pinguïns aangereden (er reden toen 36 voertuigen op het eiland), en golden er snelheidsbeperkingen om dat te voorkomen. Remt je chauffeur af bij de kust, kijk dan naar de weg: misschien steken er net pinguïns over. Het museum werkte hierin samen met de Avian Demography Unit van de University of Cape Town.

Een beschermde zee

Hetzelfde rapport beschrijft een zeereservaat van 1 km rond het eiland, en meldt dat het museum de eilandbewoners elk recreatief gebruik van het water langs de kust had verboden, na zorgen over stroperij van abalone (zeeoren).

Andere vogels: 132 soorten

De pinguïns zijn maar een van de ongeveer 132 vogelsoorten die het Robben Island Museum op het eiland heeft vastgelegd. Omdat het eiland klein en laag is en grotendeels met rust wordt gelaten, is het een toevluchtsoord voor zee- en watervogels.

Het museum noemt twee kolonies in het bijzonder: kroonaalscholvers en kwakken, die vanaf het vasteland komen om hier in grote aantallen te broeden. Ze leven allebei naast de pinguïns, dus kijk niet alleen naar het water, maar ook langs de kust en in de struiken.

Volgens het UNESCO-rapport van 2004 broeden er nog twee zeevogels op het eiland: de grote kuifstern en Hartlaubs meeuw. Het rapport stelde ook vast dat verwilderde katten hun broedsucces schaadden. Niet elke vogel hoort hier van nature: het museum noemt de Aziatische steenpatrijs en het helmparelhoen bij de soorten die mensen naar het eiland hebben gebracht.

Dieren op het land van Robbeneiland

Op het eiland leven ongeveer 23 soorten zoogdieren, volgens de natuurpagina van het museum. Het museum noemt vier antilopensoorten bij naam, de bontebok, springbok, steenbokantilope en elandantilope, en daarnaast het damhert.

Er leven ook struisvogels, drie soorten landschildpadden en verder hagedissen, gekko's en slangen. Geen van die dieren zit in een omheind verblijf: wat je ziet, hangt af van waar ze zijn als je bus langskomt. Houd tussen de stops het open terrein in de gaten.

Waarom lopen er herten op Robbeneiland?

Omdat mensen ze er hebben gebracht. Het UNESCO-rapport van 2004 noemt het Europese damhert, de springbok, elandantilope, steenbokantilope, bontebok en struisvogel als grote dieren die op het eiland zijn uitgezet. Ze waren zo talrijk geworden dat de begroeiing ze niet meer kon voeden, en het museum moest bijvoeren en drinkplaatsen aanleggen. Het milieuplan voor het eiland raadde aan ze weg te halen; het museum koos ervoor de kuddes in te krimpen en kleine groepen te houden die bij de geschiedenis van het eiland horen.

Hetzelfde rapport noemt ook de andere nieuwkomers: een al lang gevestigde populatie wilde konijnen, die de plantengroei van het eiland heeft veranderd, verwilderde katten en zwarte ratten. Het "wilde" Robbeneiland is dus ook een landschap dat door vier eeuwen mensenwerk is gevormd. Recentere officiële cijfers over het aantal herten of konijnen dat er nu leeft, hebben we niet gevonden.

Robben, walvissen en dolfijnen vanaf de boot

Een deel van het mooiste dierenleven zie je al voordat je op het eiland bent. Tijdens de overtocht vanaf de V&A Waterfront, die 30 tot 60 minuten duurt afhankelijk van de boot, kun je volgens het museum deze dieren tegenkomen:

• Kaapse pelsrobben, de dieren waaraan het eiland zijn naam dankt, zoals ons artikel over de geschiedenis van Robbeneiland vertelt.
• Zuidkapers.
• Schemerdolfijnen en Heaviside-dolfijnen.

Een officieel seizoen voor walvissen vanaf de boot hebben we niet kunnen vinden, dus plan je bezoek er niet omheen: zie ze als bonus. Alles over de overtocht, van vertrektijden tot zeeziekte, lees je in ons artikel over de boot naar Robbeneiland.

Voorjaarsbloemen en het klimaat op het eiland

In het voorjaar, in september en oktober, bloeien op het eiland de veldbloemen, die het museum omschrijft als typisch voor het veld van de westkust. Kom je in die maanden, kijk dan niet alleen naar de gebouwen maar ook naar de grond.

Het klimaat is mediterraan, net als in Kaapstad, maar volgens het museum waait het op het eiland harder en zijn de temperatuurverschillen groter dan in de stad. Neem ook in de zomer een winddichte jas mee, en daarnaast een hoed en zonnebrandcrème. Bij harde wind of hoge golven kunnen overtochten in elk seizoen worden geschrapt.

Zo zie je de meeste dieren tijdens je bezoek

Een speciale natuurtour bestaat er op Robbeneiland niet: de dieren zie je onderweg, tijdens de standaardtour langs de geschiedenis en de gevangenis. Met een paar eenvoudige trucs vergroot je je kansen.

Kijk op de boot naar het water. Mag je aan dek, ga dan naar buiten: robben en dolfijnen zie je in de open lucht makkelijker dan door een raam, en tijdens de overtocht ben je het dichtst bij het leven in zee.

Let op rond de haven. Het pinguïngebied ligt bij Murray's Bay Harbour, waar je aankomt en aan het eind weer instapt. Of je bus bij de vlonder stopt, bevestigt het museum niet, dus kijk voor en na de tour bij de haven uit naar pinguïns en vraag het je gids.

Ga in de bus bij het raam zitten. Antilopen, struisvogels en schildpadden zie je vanuit de bus tussen de stops, niet bij de stops zelf.

Neem een zoom mee, geen statief: statieven en drones zijn niet toegestaan. Met een telefoon met goede zoom of een verrekijker ben je het best uitgerust.

Houd afstand. De pinguïns zijn ernstig bedreigd en het eiland is hun broedgebied. De vlonder is er juist zodat je ze kunt bekijken zonder dichtbij te komen.

Je komt alleen op het eiland met de rondleiding van het museum, met de boot, de bus over het eiland en de gevangenis. Het eenvoudigst boek je de boot met rondleiding door de gevangenis op Tiqets, vanaf € 42,50. Wil je tot 24 uur van tevoren gratis kunnen annuleren of verzetten, dan is er hetzelfde bezoek als flexibel ticket van € 65. Prijzen en alle andere varianten staan op onze pagina over Robbeneiland tickets, en wat er gebeurt vanaf het moment dat je aankomt, lees je bij de Robbeneiland tour.

Kom je vooral voor de pinguïns? Ga naar Boulders Beach

Vraag je eerst af waarvoor je komt. Wil je de geschiedenis en de gevangenis zien, dan is Robbeneiland de plek en zijn de pinguïns een mogelijke bonus. Wil je zeker weten dat je zwartvoetpinguïns van dichtbij ziet, dan is Boulders Beach in Simon's Town de betere keus, aan de kant van False Bay op het Kaapse Schiereiland. Wesgro, het toerismebureau van de West-Kaap, noemt de pinguïnkolonie daar een van de bekendste bewoners van Simon's Town, en je ziet de vogels er in hun natuurlijke omgeving.

Het een sluit het ander niet uit: Boulders is een apart uitstapje naar het zuiden van het schiereiland, Robbeneiland een halve dag vanaf de Waterfront. Heb je de tijd, dan passen ze goed op twee verschillende dagen. Openingstijden en entreeprijzen van Boulders behandelen we hier niet: die vraag je na bij de parkbeheerder.

Boulders Beach ligt ver van de Waterfront, aan de andere kant van het schiereiland, dus kijk even op de kaart voordat je er een dag omheen plant.